رم

جمعیت: نزدیک به 3 میلیون

وسعت: 1500 کیلومتر مربع

شهر رم دارای 2 تاریخ افسانه ای و حقیقی می باشد:

تاریخ افسانه ای: نوادگان انیید که رموس و رمولوس بودند بنا به دستور پادشاهی که پسران را میکشته به آب افکنده می شوند و در قضا یک ماده گرگ آنها را پیدا می کنند و بزرگ می کند و بعدا آنها شهر رم را به وجود می آورند.

تاریخ حقیقی: افراد غیر بومی که از قوم و تمدن اتروسکی بودند رم را بنیان گزاری کردند. بیش از 2760 سال قدمت دارد. به دلیل اینکه امپراطوری رم و مقر کلیسای مسیحیت کاتولیک بود مورد اهمیت قرار داشت. بیش از 250 فرمانروا داشته است. برای بیش از 200 سال از قرن 15 مهمترین هنرمندان دوره رنسانس و باروک در آن بودند و در سال 1870 رم پایتخت ایتالیای جدید معرفی شد.

تاریخ رم را به 3 قسمت تقسیم میکنند:

1- آغازین و جمهوری

2- امپراطوری

3- افول امپراطوری

سنای رم، مجلسی که به تقلید از یونانیها برپا شده بود، بازیگر ثابت هر سه دوره بود. در ابتدا، پس از منازعات فراوان، اختلاف طبقاتی بین اشراف و تودههای زیردست برداشته شد و جمهوری شکل گرفت. نشان اصلی شناسایی قدرت سنای روم حروف اختصاری (اس. پی. کیو. آر) بوده است که به معنای سنا و مردم رم است.

رمیها به خاطر ارتش منظم شان توانستند قلمرو خود را از دشتهای پیرامون رم (موسوم به لاتیوم، یعنی سرزمین مردم لاتین) به کل ایتالیا گسترش بدهند (۲۳۸ قم). بعد نوبت تسلط بر دریای مدیترانه بود.

رمیها بر سر تصرف جزیره سیسیل با دولت کارتاژ درگیر شدند و بعد از سه جنگ بزرگ (Punic wars)، عاقبت در (۱۴۹ قم) دولت کارتاژ که روزی بر تمامی ساحل دریای مدیترانه، از سیسیل تا اسپانیا تا آفریقا حکومت میکرد، به کلی نابود شد.

یونان هم در (۱۲۹ قم) به دست رمیها افتاد.

امپراتوری شکل گرفته بود. با ظهور چهره قدرتمندی به نام ژولیوس سزار، اختلافات داخلی تمام شد و جایگاه امپراتور به عنوان بالاترین قدرت و مظهر اراده رم شکل گرفت. سزار از 49 ق.م تا 44 ق.م دیکتاتور و رهبر جمهوری رم بود.

او در کنار کراسوس و پومپی یکی از فرماندهان سهگانه روم بود. اکثر مورخان گشایش سرزمین گل به دست او را یکی از مهمترین وقایع دوران باستان و آغازگر شکلگیری تمدن کنونی فرانسه میدانند. او همچنین رهبری نخستین لشکرکشی روم به بریتانیا را در دست داشت

وی در پی جنگی داخلی که در ۴۹ (پیش از میلاد) به راه انداخت فرمانروای بیچون و چرای رم گشت. پس از آن به اصلاحاتی کلان در جمهوری روم دست زد و راه به سوی خودکامگی پیمود. این کارها دوست پیشین سزار مارکوس یونیوس بروتوس و دستهای دیگر از سناتورها را به کشتن سزار برانگیخت. کشتن سزار چندی بیشتر جمهوری روم را پایدار نگهداشت. دو سال پس از مرگ او سنای روم وی را یکی از خدایان روم شناخت.

در 44 ق.م سزار دیکتاتور شد و 1 ماه بعدش کشته شد و این باعث 17 سال جنگ های داخلی شد.

در دوره طلایی (۲۷ قم تا ۱۹۲ م) آنها به همسایگی امپراتوری ایران رسیدند و رم از شهری آجری به شهری از مرمر تبدیل شد.تمام ادیبان و فیلسوفان مهم رم در این دوره زندگی میکردند و اکثر داستانهای رم باستان، مربوط به این دوران است. امپراطوری رم از انگلیس تا سوریه ادامه داشت و در دنیا به عنوان "head of the world" نامیده شد.

پادشاهی کومودوس پایان عصر طلایی بود. بعد از او، دیگر هیچ چیز مثل قبل نبود. سرداران کشور را چند پاره کردند و اختلافات بین هواداران مسیح و کافران به کیش جدید هم به این چندپارگی افزود.

کنستانتین، تنها امپراتور بزرگ پس از عصر طلایی، کشور را متحد کرد، مسیحیت را آئین رسمی اعلام کرد و شهر کنستانتینوپل (استانبول) را به عنوان پایتخت جدید ساخت (۳۳۶ م). با این کار البته میراث رم تا قرنها بعد در امپراتوری بیزانس حفظ شد، اما در واقع کنستانتین به شهر رمولوس خیانت کرد.

با مرگ او، امپراتوری به دو بخش غربی و شرقی تقسیم شد (۳۹۵م). فاصله این دو پاره امپراتوری، مدام با هم بیشتر میشد. دیگر نه رم شرقی تاب مقابله با امپراتوری ایران را داشت و نه رم غربی میتوانست مانع از هجوم هونها و وندالها و گوتها و سایر اقوام بیابانگرد بشود. آتیلا در(۴۴۴ م) رسماً برای حمله نکردن به رم از امپراتوران غرامت میگرفت. اوضاع در داخل امپراتوری از این هم عجیبتر بود. یکی از آخرین امپراتورها، خودش هم از این که به مرگ طبیعی میمیرد و هیچکس علیهاش توطئه نکرده در تعجب بود.

آخرین امپراتور رم، پسربچهای به نام رمولوس اگوستوس بود.[۱] ادووآکر، پسر ادکون، وزیر ایتالیا با تهاجم به رم، به سادگی او را از پادشاهی خلع کرد (۴۷۶ م) و پایان امپراتوری رم را اعلام کرد. او دستور داد از آن به بعد، آن سرزمین را ایتالیا بخوانند.

اتروسک و آغازین : 800 تا 500 ق.م

جمهوری رم: 510 ق.م تا 27 ق.م

امپراطوری رم: 27 ق.م تا 4 میلادی

4 میلادی تجزیه امپراطوری به غربی و شرقی (قبول مسیحیت)

5 میلادی: فروپاشی امپراطوری توسط اقوام شمالی اروپا

تاریخ هنر اتروسک و رم:

اتروسک: ساکنین اولیه ایتالیا نزدیک به استان توسکانی امروزی بودند. این تمدن همزمان با دوره کهن یونانی است و تاثیر بسیار از شرق و یونان دارد. هرودوت منشا آنها را قوم لیدی و آناتولی میداند. برخی معتقدند از یونان و یا اروپای شرقی آمده است. مراسم خاص تدفینی دارند. مقابر را بیرون از شهر می ساختند. مقبره های آنها که تومولوس نامیده می شوند به صورت خانوادگی و مدور و گنبددار هستند که فضای داخلی آنها مربع است. این اقوام به دژ سازی و شهز سازی اهمیت ویژه ای می دادند. معابد اتروسکی روی پایه های بلند (پودیوم) که شامل 3 اتاق بودند ساخته می شدند. در هنر ریخته گری و ساخت تندیس های مفرغین جانوران (ماده گرگ کاپیتولینه و کیمرا (شیر و مار و بز)) مهارت داشتند. اعتقاد به جانوران چند رگه دارند. به جامه پردازی (هنر شرقی) توجه دارند و از فردیت در چهره پردازی استفاده می کردند که بعدا به هنر رومی انتقال پیدا کرد. ایجاد قوس و خیابان های عمود بر هم نیز بعدا به هنر رومی انتقال یافت. اتروسک ها تحت تاثیر هنر یونانی بودند. ترکیب هنر یونان و آیین های بومی (اتروسکی) به هنر رم انتقال یافت.

هنر رومی:

قومی لاتین، متاثر از هنر یونان (دوره کلاسیک) اتروسک و مشرق زمین (سوریه و ایران) همراه با هویت مستقل رومی

مجسمه سازان یونانی با جهان بینی رمی (نظم، قانون، عمل گرایی، دولت و واقع گرایی)

اعتقاد به ایزد مهر و معابد مهر در رم (متاثر از ایران) و اعتقاد به خدایان یونانی و ساخت تندیس ها در معابد

نخستین هنر جامع غربی، ترکیب رئالیسم رومی با ایده آلیسم یونانی و نقوش گیاهی شرقی

معماری رومی:

کاربردی و فضا ساز، سودمند برای فضای شهری و انسانی، قوس و طاق گهواره ای مهمترین بخش معماری رمی

معماری مصر و بین النهرین جرمی است و معماری یونان تاکید بر زیبایی ظاهری حجم و نماساز

توجه به ساخت بناهای عمومی، خانه سازی (ویلایی و یا دوموس ها) ساخت پل و جاده برای تبادل تجاری

آپارتمان ها یا اینسولاها در چند طبقه

معماری رمی توجه به خطوط منحنی دارد ولی معماری یونانی مستقیم الخط است . ویتروویوس معمار رمی است

معابد رومی: متاثر از معابد یونانی و اتروسکی و معماری فضاساز رمی

اولین معبد رومی: فورتونا (الهه بخت) یا پورتونس متاثر از فرهنگ پیشگویی اتروسک با پلان مستطیل

پایه دار(اتروسک) و دور ستونی (شبه ستون) یونان، ستون های یونیک (یونان)، یک ردیف پله (اتروسک)، یک اتاق بزرگ بجای 3 اتاق (رم)، سنتوری بدون نقش برجسته (اتروسک) و دارای تزیینات گیاهی (شرق)، رواق تو نشسته (اتروسک)

معبد سیبیول: پلان گرد، دور ستونی و پایه دار با تزیینات گیاهی و ستون های کرنتی، یک ردیف پله با اتاق گرد

معابد بعدی در رم متاثر از این دو معبد هستند. معابد با تالارهای بزرگ مستطیل ساخته می شد و کم کم الگوی ساخت باسیلیکای رمی می شود که مرکز اجتماعات شهری، سخنرانی و .... بود. در باسیلیک دو مذبح وجود داشت که بعدها تبدیل به محراب شد. کاربرد این بناها در رم مانند آگورا در یونان است.

آگورا میدان است مانند فروم ها در رم، که میدان های مستطیل شکل بزرگی در شهرها بودند.

مهمترین معبد گنبد دار در رم معبد پانتئون است. ارتفاع و قطر گنبد آن 43 متر است. ترکیب معبد 4 گوش با رواق ستوندار و معبد مدور است. قطر نورگیر 9 متر، داخل دیواره ها ساروج و نمای آن سنگ نازک. در دوره امپراطوری قرن 2 ساخته شده است. بنا از قرن 4 میلادی به عنوان کلیسا بوده و الگوی کلیساهای نقشه مرکزی ارتدوکس (بیزانس) بوده است.

بازیلیک کنستانتین مهمترین بازیلیک رمی است و الگوی کلیساهای کاتولیک صدر مسیحیت واقع در رم است

آمفی تئاتر کلوسئوم

از بزرگترین آمفی تئاترهای رمی است، ورزشگاه و محل نبرد گلادیاتورها بوده. از طاق های گهواره ای و متقاطع استفاده می شده. شامل 4 طبقه که طاق های آن زیر هم قرار دارند و از 4 ستون متفاوت در هر ردیف استفاده شده. 3 ستون یونانی در ردیف اول تا سوم و ستون رمی در ردیف چهارم.

50000 نفر گنجایش دارد و 2 طبقه زیر زمین آن محل زندگی گلادیاتورها، حیوانات و برده ها بوده. آمفی تئاتر فلاویوس هم نامیده می شود توسط امپراطور تیتوس در 80 میلادی اهدا شد.

بناهای یاد بود:

طاق نصرت ها، دروازه های پیروزی برای گذر سپاه پیروز به شهر بودند و نقش برجسته های روایی در دیوارها دیده می شود (تیتوس و کنستانتین مهمترین آنها در رم هستند)

ستون های یاد بود: مانند ستون تراژان با ارتفاغ 38/5 متر با مضمون نقش برجسته های آنها روایت پیروزی در جنگ ها است که به صورت دنباله دار داستان را روی ستون ها نمایش می دهند

تندیس سازی: تقلید از تندیس سازی یونانی و کپی برداری از آنها (تناسبات اندام) تفاوت تندیس ها در چهره سازی رمی است. رمیان علاقمند به نمایش حالات واقعی در چهره بودند. چهره ها ایده آل بودند و چهره افراد مهم آرمانی نمایش می دادند. هنر رومی در زمان امپراطور آگوستوس هلنی است و بر هنر یونان بسیار تاکید دارد.

تندیس ها و نقش برجسته های رمی مانند تمدن آشوری یا ساسانی در ایران معمولا تبلیغاتی، رسمی، سیاست و روایت واقعیت است.

نقش برجسته ها روایی است (مستند سازی) و یا تدفینی، نقوش اساطیری در آن کمتر دیده می شود.

تلفیق شیوه هلنی و واقع گرایی رمی، نقوش گیاهی شرق، نقوش اساطیری، در مذبح آگستوس دیده می شود.

موزاییک کاری در هنر رمی بسیار پیشرفته است و گاهی به عنوان هنر نقاشی شناخته می شود. معمولا سنگفرش و یا روی دیوار بناها بکار برده می شود.

4 سبک نقاشی در رم:

1- سبک نماسازی یا مرمرین (قابهای رنگین)

2- سبک معمارگونه (نمایش بناهای معماری)

3- سبک آراسته یا تزیینی (ستون های بسیار نازک و گیاهان)

4- سبک ترکیبی یا مختلط (ترکیب سبک ها در یک دیوار)